ریزش مو یکی از شایعترین مشکلات زیبایی و روانی در میان مردان و زنان است. عوامل متعددی مانند ژنتیک، هورمونها، تغذیه و بیماریهای داخلی در بروز آن نقش دارند. اما استرس روانی و جسمی یکی از محرکهای مهم و اغلب نادیده گرفتهشده در ریزش مو محسوب میشود.
مطالعات نشان میدهند که بین ۳۰ تا ۴۰ درصد از افراد پس از تجربه یک رویداد استرسزا (مثل بیماری شدید، زایمان، مشکلات شغلی یا خانوادگی) دچار درجاتی از ریزش مو میشوند.
مکانیسمهای اثر استرس بر مو
استرس بر چرخه طبیعی رشد مو تأثیر گذاشته و فولیکولها را از فاز رشد (آناژن) به سمت فاز استراحت (تلوژن) هدایت میکند. مهمترین مسیرهای شناختهشده عبارتند از:
۱. فعالسازی محور HPA (Hypothalamic-Pituitary-Adrenal Axis)
استرس موجب تحریک هیپوتالاموس و ترشح CRH میشود.
این فرآیند به افزایش ACTH و سپس کورتیزول ختم میشود.
سطح بالای کورتیزول با مهار رشد فولیکول مو، باعث کوتاه شدن فاز آناژن و ورود زودرس به تلوژن میشود.
۲. التهاب و سیتوکینها
استرس مزمن سطح IL-1، TNF-α و اینترفرونها را افزایش میدهد.
این سیتوکینها محیط اطراف فولیکول را التهابی کرده و به سلولهای پاپیلای پوستی آسیب میزنند.
در افراد مستعد، این فرآیند میتواند به حمله خودایمنی علیه فولیکول (آلوپسی آره آتا) منجر شود.
۳. سیستم عصبی و نوروپپتیدها
استرس موجب افزایش نوروپپتیدهایی مانند Substance P و CGRP میشود.
این مواد با ایجاد التهاب موضعی و اختلال در عملکرد ملانوسیتها و کراتینوسیتها، رشد مو را مهار میکنند.
۴. تغییر جریان خون پوست سر
فعال شدن سیستم سمپاتیک → انقباض عروق سطحی پوست سر → کاهش اکسیژن و مواد مغذی.
نتیجه: تضعیف فولیکول و ریزش بیشتر.
۵. اختلال در سلولهای بنیادی فولیکول مو
پژوهشهای جدید دانشگاه هاروارد (Cell Stem Cell, 2020) نشان دادهاند که کورتیزول میتواند فعالیت سلول های بنیادی فولیکول مو را خاموش کند.
در این شرایط فولیکول توان بازسازی و ورود مجدد به فاز رشد را از دست میدهد.
۶. تغییر سبک زندگی ناشی از استرس
بیخوابی، تغذیه نامناسب، سیگار و مصرف الکل در شرایط استرس بیشتر میشود.
این عوامل به صورت غیرمستقیم باعث نازک شدن و ریزش مو میشوند.
اختلال در سلول های بنیادی فولیکول مو
این یافته ها مسیرهای تازه ای برای درمان ریزش مو ناشی از استرس های طولانی مدت ارائه میدهد.
این چرخه تحت کنترل سلولهای بنیادی فولیکول مو قرار دارد. در فاز رشد، این سلولها تقسیم شده و سلولهای جدیدی ایجاد میکنند که مسئول تولید مو هستند. در مرحله استراحت، سلولهای بنیادی غیرفعال باقی میمانند. تا همین اواخر، نحوه اثرگذاری استرس مزمن بر فعالیت این سلولها بهخوبی شناخته نشده بود.
گروهی از پژوهشگران به سرپرستی دکتر «یا-چیه هسو» در دانشگاه هاروارد به بررسی مکانیزمهای دخیل میان استرس و ریزش مو پرداختند. بخشی از این تحقیقات با حمایت مؤسسه ملی آرتروز و بیماریهای اسکلتیعضلانی و پوستی (NIAMS) در آمریکا صورت گرفت و نتایج در تاریخ ۴ مارس ۲۰۲۱ در مجله معتبر Nature منتشر شد.
این گروه ابتدا نقش غدد فوقکلیوی – تولیدکننده هورمونهای استرس شامل کورتیکوسترون در جوندگان و کورتیزول در انسان – را بررسی کردند. حذف این غدد در موشها باعث شد چرخه بازسازی مو با سرعت بیشتری تکرار شود. برخلاف موشهای گروه کنترل، در این دسته کاهش روند بازسازی با افزایش سن مشاهده نشد و سلولهای بنیادی فولیکول در تمام طول عمر فعال باقی ماندند. زمانی که به این موشها کورتیکوسترون داده شد، چرخه طبیعی رشد مو بازگشت.
قرار دادن موشها در معرض استرس خفیف به مدت چند هفته سطح کورتیکوسترون را بالا برد و رشد مو را کاهش داد. فولیکولها مدت زیادی در فاز استراحت باقی ماندند. این نتایج نقش مستقیم کورتیکوسترون در مهار بازسازی مو را تأیید کرد.
دانشمندان سپس بررسی کردند که این هورمون چگونه بر سلولهای بنیادی اثر میگذارد. نتایج نشان داد کورتیکوسترون بهطور مستقیم روی سلولهای بنیادی عمل نمیکند. با حذف گیرندههای هورمونی از سلولهای مختلف، مشخص شد این اثر از طریق خوشهای از سلولها در بخش زیرین فولیکول، به نام پاپیلای پوستی (Dermal Papilla)، اعمال میشود.
مطالعات تکمیلی نشان دادند که کورتیکوسترون مانع ترشح پروتئینی به نام GAS6 از سوی پاپیلای پوستی میشود. این پروتئین توانایی فعالسازی سلولهای بنیادی فولیکول را دارد. هنگامی که GAS6 به پوست موشها تزریق شد، حتی در شرایط استرس مزمن یا مصرف کورتیکوسترون، رشد مو دوباره آغاز گردید.
سال پیش نیز همین تیم نشان داده بود که استرس میتواند با مکانیسم مشابه، در ایجاد موهای سفید نقش داشته باشد. یافتههای جدید مسیر بیولوژیکی کلیدی دخیل در ریزش مو ناشی از استرس مزمن را آشکار میسازد و احتمالاً سرنخهای تازهای در مورد اثر استرس بر بازسازی سایر بافتهای بدن فراهم میآورد.
به گفته دکتر «سکیو چوی»، نویسنده اول مقاله: «در آینده ممکن است از مسیر GAS6 برای فعال کردن سلولهای بنیادی و تقویت رشد مو بهرهبرداری شود.» با این حال، او تأکید میکند که برای مشخص شدن وقوع همین فرآیند در انسان، تحقیقات بیشتری نیاز است.
درمان و مدیریت
درمانهای دارویی
- ماینوکسیدیل موضعی برای تحریک رشد مو
- کورتیکواستروئیدها در آلوپسی آرهآتا (تزریق یا موضعی)
- JAK inhibitors در موارد مقاوم آلوپسی آرهآتا
- مکملهای تغذیهای (بیوتین، ویتامین D، آهن در صورت کمبود)
درمانهای روانشناختی و رفتاری
- کاهش استرس از طریق مشاوره، CBT، یوگا و مدیتیشن
- بهبود خواب و فعالیت بدنی منظم
- تکنیکهای آرام سازی (تنفس دیافراگمی، تمرکز ذهنی)
خدمات کلینیک رز برای درمان ریزش مو ناشی از استرس
اگرچه بسیاری از انواع ریزش موی ناشی از استرس با مدیریت شرایط روحی بهبود مییابند، اما در مواردی شدت یا طولانی بودن ریزش نیازمند مداخله تخصصی است. در کلینیک رز، با بهرهگیری از جدیدترین روشهای علمی و تجهیزات پیشرفته، خدمات زیر برای بازگرداندن سلامت و زیبایی موها ارائه میشود:
- کاشت مو در شیراز: در مواردی که ریزش مو شدید یا طولانی مدت باشد، کاشت مو به روش های مدرن می تواند پوشش طبیعی و دائمی موها را بازگرداند.
- PRP (پلاسمای غنی از پلاکت): استفاده از پلاکتهای خون خود فرد برای تحریک سلولهای بنیادی فولیکول و افزایش جریان خون در پوست سر.
متخصصان پوست و موی کلینیک رز پس از ارزیابی دقیق وضعیت شما، بهترین گزینه درمانی را پیشنهاد خواهند داد تا نهتنها ریزش مو متوقف شود، بلکه روند رویش موها نیز تقویت گردد.